Wat is een duikreflex? - Zwem Informatie- en Documentatiecentrum

Wat is een duikreflex?

Duikreflex oftewel automatische spaarknop tegen dreigend zuurstoftekort.
	Bij het naar de diepte duiken loopt de hartfrequentie terug zodra men met het hoofd onder water gaat. Hetzelfde verschijnsel zien we bij zeezoogdieren als walvissen, zeehonden en zelfs bij enkele soorten duikeenden. Bij deze dieren wordt zuinig omgesprongen met de hoeveelheid meegenomen zuurstof. Het bloed stroomt voornamelijk naar hart en hersenen, omdat in de rest van het lichaam bloedvatvernauwing optreedt. Deze bloedvatvernauwing heeft een bloeddrukverhogend effect. Door gelijktijdig de hartfrequentie te verlagen zal de bloeddrukverhoging voor een deel te niet worden gedaan. Spierarbeid, nodig om onder water te zwemmen, blijft mogelijk, ook bij zuurstoftekort, door anaërobe afbraak van glucose. Deze duikreflex kan bij walvissen leiden tot een hartfrequentie van 4 slagen per minuut. Bij de mens zien wij in deze omstandigheden een daling van de hartfrequentie tot ongeveer 30 a 40 slagen per minuut. Waarschijnlijk treedt ook bij de mens een herverdeling van het bloed op. Bij het duiken neemt in elk geval de bloeddruk sterk toe; hierop moet men attent zijn bij zwemmen met ouderen. Bij duikers is aangetoond dat na afloop van een duik er een verhoogd melkzuurgehalte in het bloed aanwezig was. Deze duikreflex treedt ook op als men het hoofd in een teil met koud water onderdompelt. Op grond hiervan vermoedt men dat de zintuigen die deze reflex oproepen zich bevinden in het slijmvlies van de neus of in de huid van het gelaat. Onder deze omstandigheden is de verlaging van de hartfrequentie minder sterk dan bij actief duiken. De duikreflex wordt versterkt door:
	koud water; adem inhouden; toenemende duikdiepte en jonge leeftijd.
	Kort samengevat: door de duikreflex krijgen hart en hersenen veel bloed en zuurstof ten koste van andere organen en lichaamsdelen. Wat is het biologisch nut van de duikreflex voor de mens? Bij walvissen is dit gedrag goed ontwikkeld en uiterste doelmatig. Bij de mens is deze duikreflex minder uitgesproken. De gemeenschappelijke voorouder van walvissen en mensen moeten we zoeken in een periode van zeker 100 miljoen jaren geleden. Hebben we dit gedrag misschien nog als rudiment van deze voorouders? Er zijn aanwijzingen dat deze duikreflex optreedt tijdens het geboorteproces. Nu is het echter geen duik in het water, maar omgekeerd, uit het water. Interessant is dat hetzelfde te zien is bij vissen die we uit het water halen. Waarschijnlijk is deze "duikreflex", in of uit het water, evolutionair gezien een heel oud mechanisme. Kijk ook eens op onze pagina: Duikreflex-test.

				Begin