Vooraf

Nederland kent veel water. De kans om op een of andere manier ongewild te water te geraken is niet denkbeeldig. Het buitenwater in Nederland heeft een temperatuur tussen ongeveer 0 graden Celsius 's-winters en 20 graden Celsius -'zomers. Onverwacht in koud water terechtkomen en een grote hoeveelheid lichaamswarmte afstaan aan het water is geen zeldzaamheid.
We spreken van hypothermie, onderkoeling, als de kerntemperatuur van het lichaam is gezakt beneden de 35 graden Celsius.
Hypothermie komt meestal voor bij zwemmers, sportduikers, windsurfers en zeilers; maar ook bij schaatsers, vissers en andere watersporters die ongewild in koud water terechtkomen. Het lichaam probeert het afkoelen te beperken door meer warmte te produceren en de warmteafgifte tegen te gaan door het opvoeren van de stofwisseling en te gaan rillen, huiveren en klappertanden.

Onderkoelingsverschijnselen

In onderstaand schema zijn de verschijnselen bij verschillende lichaamstemperaturen uiteengezet.

Overlevingstijden

Dit onderstaande schema laat zien hoe de verhouding ligt tussen de verblijfsduur in uren in het water in relatie tot de watertemperatuur:

Wanneer men bijvoorbeeld de gemiddelde zeewatertemperatuur van ca. 16° C 's zomers en 5-6° C 's winters neemt is de kans op onderkoeling bij te water raken reëel.
Opmerking:
Een zekere spreiding van overlevingstijd kan worden veroorzaakt door o.a.: Dikte onderhuidse vetlaag, lichaamsbouw, gebruik alcohol of medicijnen, kleding, geslacht, windsnelheid, lichamelijke en geestelijke conditie.

Temperatuur effecten

De volgende grafiek geeft het effect van kleding en bewegen in water op de daling van de lichaamstemperatuur (na een verblijfduur van 20 minuten in water).

Gekleed in water geeft dus minder daling van de lichaamstemperatuur dan ontkleed en…… door niet te zwemmen verliest men ook minder warmte.

Overlevingstijdformule

Onderzoekers hebben na een aantal proeven een formule uitgewerkt, waarin het verband wordt gelegd tussen de tijdsduur die een "drenkeling" in het water ligt en de daling van de lichaamstemperatuur tot ongeveer 30° C, waarbij de grens is bereikt tussen leven en dood.
De overlevingsformule luidt voor een stilliggend gekleed persoon met een reddingsvest:

Omgerekend zal bij 12° C watertemperatuur er een overlevingstijd zijn van 206 minuten oftewel 3 uur en 26 minuten.

Overlevingskansen

Grove tijdschaal van de overlevingskansen van een drenkeling die niet bewusteloos is geraakt:

Windchill-index

Ons lichaam kan ook onderkoeld raken door een combinatie van windsnelheid en luchttemperatuur. Dit wordt windchill genoemd. Dit komt veel voor bij bijvoorbeeld windsurfers en zeilers.
De windchill is de koude die men werkelijk voelt.
De onderstaande windchill - index geeft een risicoschatting aan voor het optreden van bevriezingsletsels van de onbedekte huid in relatie tot windsnelheid en luchttemperatuur:

Voorbeeld:

• Bij windstil weer (0-1 meter per seconde) en een luchttemperatuur van + 10° C voelen we de koude
  ook als 10° C.
• Bij krachtige wind (13,4 m / sec) en een luchttemperatuur van 10° C, dan voelt de omgevingstemperatuur als -2° C aan en is er een klein risico voor bevriezing van de blote huid ondanks dat de luchttemperatuur + 10° C is.
  

Tot slot

Dat veel onderkoelingsgevallen fataal aflopen, is helaas een feit gestaafd door vele krantenberichten. Het ZID heeft er een klapper vol van.
Mensen raken in paniek, hebben geen kennis van de gevaren en denken dat alleen zwemmen uitkomst kan brengen.
Onderkoeling is dan fataal, terwijl ze misschien een overlevingskans hadden als ze energie en warmte hadden gespaard en rustig de redders / lifeguards hadden afgewacht in de HELP-houding die ze tijdens een ABC-diploma opleiding hadden kunnen leren.

Verdere informatie

• Onderkoeling en Verdrinking.
  Dr. R.O. van Kesteren en anderen.
  Uitgever: GGD Utrecht - Utrecht
  ISBN: 90-5229-001-6-1989

Zwem-
slogans